Cacao Oleum – Olej kakaowy

Właściwości fizykochemiczne

Żółtawe ciało stałe o charakterystycznym słodkim zapachu.

Synonimy

Cacao Oleum, Oleum cacao, Butyrum Cacao, masło kakaowe, tłuszcz kakaowy, olej kakaowy

Postaci leku recepturowego

czopki doodbytnicze, globulki dopochwowe, pręciki docewkowe, pręciki dopochwowe, maści

Działanie/zastosowanie

Masło kakaowe jest naturalnym tłuszczem składającym się z triglicerydów: oleopalmitynostearynowego, oleodipalmitynowego, oleodistearynowego oraz z wolnych kwasów tłuszczowych. Otrzymywany w procesie wytłaczania lub ekstrakcji rozpuszczalnikami nasion kakaowca Theobroma cacao.

W recepturze aptecznej znalazło zastosowanie jako podłoże dla czopków, globulek i pręcików z powodu swoich licznych zalet:

  • wykazuje temperaturę topnienia zbliżoną do temperatury ludzkiego ciała: 30 – 35st. C
  • łatwo ulega zestaleniu, ponieważ wykazuje niewielką różnicę między temperaturą topnienia a krzepnięcia
  • przyjmuje postać stałą w temperaturze pokojowej
  • nie powoduje podrażnień, a nawet posiada właściwości łagodzące podrażnienia
  • wykazuje dużą plastyczność
  • nie powoduje alergii.

Masło kakaowe nie jest jednak idealnym podłożem dla doodbytniczych i dopochwowych postaci leków, posiada bowiem szereg wad:

  • nie wykazuje kontrakcji (zmniejszenie objętości podczas zastygania), przez co występują trudności przy wyciąganiu czopków/globulek z form
  • wykazuje tendencję do jełczenia (utleniania), podczas którego powstają nadtlenki rozkładające substancje lecznicze w preparacie
  • posiada małą liczbę wodną (20 – 30)
  • ogrzewane przechodzi w odmiany polimorficzne wolno zastygające, a przejście z formy trudno zastygającej w stabilną może trwać nawet kilka dni, taki proces zmienia też szybkość uwalniania substancji leczniczej z preparatu.

Z powodu wymienionych wad olej kakaowy w wielu krajach został zastąpiony przez bardziej nowoczesne podłoża.

Oprócz zastosowania jako podłoże leków doodbytniczych i dopochwowych masło kakaowe może wchodzić też w skład preparatów stosowanych na skórę, ponieważ wykazuje działanie natłuszczające, łagodzące i delikatne przeciwzapalne. Szczególnie sprawdzi się w leczeniu skóry atopowej, suchej, z łuszczycą, egzemą bądź bliznami.

Rozpuszczalność

nie rozpuszcza się w wodzie

dość trudno rozpuszcza się w etanolu

rozpuszcza się w eterze etylowym i chloroformie

Gęstość

nie dotyczy

Trudności/ niezgodności

  • masło kakaowe w trakcie ogrzewania przechodzi w odmiany polimorficzne wolno zastygające, obecnie masa czopkowa sporządzana jest zwykle z wykorzystaniem unguatora, dzięki czemu nie ma potrzeby stapiania podłoża i powyższy problem nie występuje
  • niektóre leki takie jak np. wodzian chloralu, tymol, mentol i olejki eteryczne obniżają temperaturę topnienia masła kakaowego, aby temu zapobiec konieczny jest dodatek wosku białego (4-6%) lub olbrotu (18-28%)
  • olej kakaowy nie wykazuje kontrakcji, aby ułatwić wyciąganie preparatów z form metalowych można posmarować je niewielką ilością parafiny ciekłej

Dawka max.

nie dotyczy

Przykłady recept

Rp.

Papaverini hydrochloridi   0,025

Bismuthi subnitr.   0,15

Bismuthi subcarb.   0,15

Encortoloni   0,008

Zinci oxidi   0,25

Butyri cacao   q.s.

M.f. supp.

 

Rp.

Neomycini   0,2

Hydrocortisoni   0,05

Benzocaini   0,2

Ol. Cacao   q.s.

M.f. supp. anal.

 

Rp.

Papaverini hyfrochloridi   0,04

Neomycini   0,2

Anaesthesini   0,2

Hydrocortisoni   0,01

M.f. supp. an.

 

Rp.

Encortoloni   0,008

Metronidazoli   0,5

Nystatini   100 000 j.m.

Papaverini hydr.   0,025

Bismuthi subcarb.   0,2

Bismuthi subnitr.   0,15

Zinci oxidi   0,2

Balsami peruviani   0,2

Cacao olei   q.s.

M.f. supp.

 

Rp.

Metronidazoli   0,5

Cacao olei   q.s.

M.f. supp. anal.

 

Rp.

Nystatini   100 000 j.m.

But. cacao   q.s.

M.f. pręciki dopochwowe

 

Rp.

Detreomycini   0,25

Metronidazoli   0,5

Nystatini   100 000 j.m.

Estrofem   0,9mg

Ac. borici   0,06

Lactosi   0,2

But. cacao   q.s.

M.f. glob. vag.

 

Rp.

Nystatini   100 000 j.m.

Ac. borici   0,06

Vit. A

Lactosi   aa   0,2

Butyri cacao   q.s.

M.f. glob.

Dodatkowe informacje

nie dotyczy

Źródła

  1. Karta charakterystyki produktu.
  2. Bouwman-Boer, V. Fenton-May, P. Le Brun, Practical Pharmaceutics, wyd. Springer
  3. C. Rowe, P. J. Sheskey, M. E. Quinn, Handbook of Pharmaceutical Excipients, Pharmaceutical Press and American Pharmacists Association

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.